Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite ilk bakışta bir dezavantaj gibi görünse de, doğru yaklaşımlar ve profesyonel rehberlikle yüksek bir üretkenlik potansiyeline dönüştürülebilir. DEHB’nin doğru tanınması ve bireye uygun yöntemlerin uygulanması, bu potansiyelin açığa çıkmasında kritik rol oynar.

Çocukluk çağının en sık görülen nörobiyolojik rahatsızlıklarından biri olan Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB); akademik, sosyal ve psikiyatrik alanlarda önemli zorluklara yol açabilen ve etkileri yaşam boyu sürebilen bir durumdur. Okul çağındaki çocuklarda görülme sıklığı %3 ile %7 arasında değişirken, erkek çocuklarında kızlara oranla 3 ila 5 kat daha fazla rastlanmaktadır.

DEHB Belirtileri ve Yaş Gruplarına Göre Dağılım Tablosu

DEHB semptomları üç ana kategoride incelenmektedir. Aşağıdaki tablo, bu belirtilerin çocukluk ve yetişkinlik dönemindeki yansımalarını özetlemektedir:

DEHB’ye Eşlik Eden Durumlar ve Oranları

DEHB, sıklıkla başka psikolojik ve gelişimsel durumlarla birlikte görülebilir. Klinik araştırmalara göre eşlik etme oranları şu şekildedir:

• Karşıt Olma-Karşı Gelme Bozukluğu (KO-KGB): %40.6

• Herhangi Bir Anksiyete Bozukluğu: %32.2

• Major Depresif Bozukluk: %21.6

• Yaygın Anksiyete Bozukluğu (YAB): %15.2

DEHB Tanı Kriterleri ve Moxo Dikkat Testi

DEHB’nin kalıtsal özelliklerin ağır bastığı nörobiyolojik bir durum olduğu bilimsel olarak kabul edilmektedir. Tanı sürecinde şu temel ölçütler aranır:

• Belirtilerin 7 yaşından önce başlamış olması,

• En az 6 aydır kalıcı ve sürekli bir seyir izlemesi,

• Ev ve okul gibi birden fazla ortamda gözlemlenmesi,

• Yaş ve gelişim düzeyine uygun olmayacak boyutlarda görülmesi.

Moxo Testi Nedir?

Günümüzde tanı ve takip sürecine yardımcı olmak amacıyla sıklıkla Moxo dikkat testi uygulanmaktadır. 6-12 yaş arası çocuklar ve 12-70 yaş arası yetişkinler için geliştirilen bu online dikkat performans testi; görsel ve işitsel çeldiriciler eşliğinde bireyin dikkat, zamanlama, impulsivite ve hiperaktivite performansını ölçer. Çocuklarda yaklaşık 15 dakika, yetişkinlerde ise 18.5 dakika süren bu test, günlük hayattaki çeldiricileri inhibe etme becerisini objektif olarak raporlar.

Sık Sorulan Sorular (S.S.S. / FAQ)

DEHB tamamen geçer mi, yetişkinlikte biter mi?

Olguların yaklaşık %60-70 oranında yetişkinlik döneminde de devam ettiği bilinmektedir. Tamamen ortadan kalkmasa da doğru stratejiler ve profesyonel danışmanlık ile belirtiler büyük ölçüde yönetilebilir hale gelebilir.

DEHB tedavisinde ilaç şart mı?

İlaç kullanımı bir hekim kontrolünde alınması gereken kişisel bir karardır. Tedavi genellikle ilaç, davranışsal danışmanlık, aile eğitimi ve bireysel stratejilerin bir arada yürütülmesiyle en yüksek verimi sağlar.

Çocuklarda DEHB ile tembellik nasıl ayırt edilir?

DEHB bir karakter veya tembellik sorunu değil, nörobiyolojik bir düzenleme bozukluğudur. DEHB’li bireyler ilgilerini çeken konulara çok yoğun odaklanabilirken (hiperfokus), rutin ve uzun süreli görevlerde dikkatlerini sürdürmekte iradi olarak zorlanırlar.

DEHB Süreç Yönetimi ve Profesyonel Destek

DEHB ile baş etmek ebeveynler, öğretmenler ve bireyin kendisi için zaman zaman tükenmişlik ve öfke duygularına yol açabilir. Davranış odaklı danışmanlık yaklaşımları; organizasyon becerilerini geliştirmeyi, zaman yönetimini optimize etmeyi ve sosyal beceriler kazanmayı hedefler.

Eğer siz de kendiniz veya çocuğunuz için dikkat, odaklanma ve süreç yönetimi konularında profesyonel bir rehberlik arıyorsanız, alanında uzman bir kartal psikolog desteği ile güvenli bir yol haritası oluşturabilirsiniz.

Detaylı bilgi almak ve randevu oluşturmak için kartal psikolog sayfamızı inceleyebilir ya da doğrudan pendik psikolog sayfamız üzerinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.

KAYNAKÇA

1. Kaplan HI, Saddock BJ, Greeb JA. Kaplan and Saddock’s Synopsis of Psychiatry: behavioural sciences clinical psychiatry. Seventh Ed. Baltimore, Williams and Wilkins, 1994: 1063-1069.
2. Prof. Dr. Eyüp Sabri ERCAN Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunda Epidemiyolojik Veriler Türkiye Klinikleri J Pediatr Sci 2010;6(2):1-5.
3. Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Temel Kitabı. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Derneği Yayınları: 3 ISBN:978-9944-0538-0-8.
4. Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Doç Dr. Eyüp Sabri Ercan Doğan Kitap ISBN: 978-975-991-615-2.
5. Center for Disease Control and Prevention / Attention-Deficit / Hyperactivity Disorder (ADHD). Web:http://www.cdc.gov/NCBDDD/adhd/index.html.
6. Doç. Dr. Aynur Akay Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğunda Etyopatogenez Türkiye Klinikleri J Pediatr Sci 2010;6(2):1-5.
7. National Institute of Mental Health. Attention Deficit Hyperactivity Disorder. Bethesda (MD): National Institute of Mental Health, US Department of Health and Human Services; 2006. Web: http://www.nimh.nih.gov.
8. Amerikan Psikiyatri Birliği (APA) tarafından yayınlanan Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı 4. Baskı Yeniden Gözden Geçirilmiş Tam Metin Çeviri Editörü: Prof. Dr. Ertuğrul Köroğlu ISBN:9-789-753-001-496.
9. Dr. Pınar Öner, Dr. Özgür Öner, Dr. Ayla Aysev TTB Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi 2003 cilt 12-sayı 3-Sayfa97-99.
10. Wehmeier et all. Effectiveness of Atomoxetine and Quality of Life in Children with Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder as Perceived by Patients, Parents, and Physicians in an Open-Label Study JOURNAL OF CHILD AND ADOLESCENT PSYCHOPHARMACOLOGY Volume 17, Number 6, 2007 Pp. 813–829.
11. Perwien et all. Atomoxetine Treatment in Children and Adolescents with Attention-Deficit Hyperactivity Disorder: What Are the Long-Term Health-Related Quality-of-Life Outcomes? JOURNAL OF CHILD AND ADOLESCENT PSYCHOPHARMACOLOGY Volume 16, Number 6, 2006 Pp. 713–724.
12. Mopelola A, Omoegun M. Peace. From Home to School for Children with Attention-Deficit and Hyperactivity Disorder (ADHD). Stud Home Comm Sci 2007;1(1):17-26.
13. Alonso N. Educación emocional para la familia. Encuentro de esencias. Producciones educación aplicada. Meksika, 2006.
14. Çocuk, Ergen ve Erişkinlerde Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Prof. Dr Erdal Işık; Doç. Dr. Yasemen Işık Taner 2009 ISBN:978-975-9118-14-3.
15. Hiperaktivite ve Dikkat Eksikliği Bozukluğu Doç. Dr. Osman Abalı 2009 ISBN:978-9944-350-37-2
16. Hayta, M.K., Biraz Hiperaktifiz Galiba, Timaş Yayınları, 2011.
17. http://www.dehbliyiz.biz.com.tr
18. http://www.turkpsikiyatri.org/arsiv/adhd-brosur-anababa.pdf
19. http://www.istanbulsaglik.gov.tr

İshak BÜYÜKYILDIRIM, Klinik Psikolog