“Bak, arkadaşın ödevini bitirmiş bile.”
“Abin senin yaşındayken bunları kendi başına yapıyordu.”
“Kuzenin ne kadar güzel konuşuyor, sen neden böyle konuşmuyorsun?”
Çocuklarımızı motive etmek, onlara örnek göstermek veya bazı davranışlarını değiştirmelerini sağlamak istediğimizde zaman zaman başka çocuklarla kıyaslama yoluna başvurabiliyoruz. Çoğu zaman bunu kötü bir niyetle yapmıyoruz; hatta bazen çocuğumuzun gelişimini desteklediğimizi düşünüyoruz. Ancak çocuk açısından bakıldığında, kıyaslama cümleleri düşündüğümüzden çok daha farklı anlamlara gelebiliyor.
Bir çocuk “Bak, arkadaşın bunu yapabiliyor.” cümlesini duyduğunda yalnızca davranışına yönelik bir mesaj almayabilir. “Ben yeterince iyi değilim.”, “Annem ve babam beni onun kadar beğenmiyor.” veya “Bende bir problem var.” gibi düşünceler geliştirebilir.
Kıyaslamanın Çocuğun Özgüveni Üzerindeki Gizli Maliyeti
Özellikle sık tekrarlanan kıyaslamalar, çocuğun kendi gelişimine bakmak yerine sürekli olarak başkalarıyla kendisini karşılaştırmasına neden olabilir. Çocuk zamanla “Ben ne kadar ilerledim?” sorusundan çok “Ben diğerlerinden daha iyi miyim, daha kötü müyüm?” sorusuna odaklanmaya başlayabilir.
Bu durum çocuğun özgüvenini ve özdeğer algısını derinden etkiler. Sürekli daha başarılı, daha sakin, daha düzenli veya daha sosyal çocuklarla karşılaştırılan bir çocuk, kendisini eksik görmeye başlayabilir.
Başarı Baskısı ve Çaba Göstermekten Vazgeçme
- Korku ve Kaçınma: Bazı çocuklar hata yapmaktan ve başarısız görünmekten kaçınırken,
- Tükenmişlik: Bazıları ise ne kadar uğraşırsa uğraşsın yeterince iyi olamayacağını düşünerek çaba göstermekten tamamen vazgeçebilir.
Kardeşler Arasındaki Kıyaslamalar Neden Daha Tehlikelidir?
Özellikle kardeşler arasındaki kıyaslamalar konusunda çok daha dikkatli olmak gerekir. “Ablan senden daha sorumluluk sahibi.”, “Abin hiç böyle davranmıyor.” veya “Kardeşin ne kadar uslu.” gibi cümleler yalnızca çocuğun kendisiyle ilgili algısını değil, kardeşiyle olan ilişkisini de zedeler.
Kardeşler birbirlerini desteklemek yerine birbirleriyle rekabet etmeye başlayabilir ve zaman içerisinde derin bir kıskançlık ya da kırgınlık ortaya çıkabilir.
Kıyaslamak Yerine Kendi Gelişimiyle Karşılaştırmak
Peki çocukları hiç karşılaştırmamalı mıyız? Burada önemli olan çocuğu başka bir çocukla değil, mümkün olduğunca kendi geçmişi ve gelişimiyle karşılaştırmaktır. Doğru ve yanlış yaklaşımlar arasındaki farkı şu şekilde özetleyebiliriz:
- Yanlış Yaklaşım: “Arkadaşın senden önce okumaya başladı.”
- Doğru Yaklaşım: “Geçen ay okumakta zorlandığın kelimeleri şimdi daha rahat okuyabildiğini fark ettim.”
- Yanlış Yaklaşım: “Abin odasını senden daha düzenli tutuyor.”
- Doğru Yaklaşım: “Bugün oyuncaklarını kendi başına topladığını gördüm.”
- Yanlış Yaklaşım: “Arkadaşın senden daha başarılı.”
- Doğru Yaklaşım: “Bu konuda daha önce zorlanıyordun ama şimdi daha uzun süre çalışabildiğini fark ediyorum.”
Her Çocuğun Gelişim Hızı Benzersizdir
Çocukların gelişim hızları, ilgi alanları, kişilik özellikleri ve güçlü yönleri birbirinden farklıdır.
- Bir çocuk akademik olarak daha başarılı olabilirken başka bir çocuk sosyal ilişkilerde daha rahat olabilir.
- Bir çocuk yeni bir ortama hızlıca uyum sağlarken başka bir çocuk için alışmak daha uzun sürebilir.
Bu farklılıkların olması, çocuklardan birinin diğerinden daha iyi veya daha değerli olduğu anlamına gelmez. Bu noktada ebeveyn olarak kendimize şu soruyu sorabiliriz:
“Ben şu anda çocuğumun gelişimini mi destekliyorum, yoksa onu başka biriyle kıyaslayarak değiştirmeye mi çalışıyorum?”
Kriz Anlarında Destekleyici Dil Kullanımı
Çocuğumuz bir konuda zorlandığında “Bak, arkadaşın yapıyor.” demek yerine “Bu konuda zorlandığını fark ediyorum. Sana nasıl yardımcı olabilirim?” demek çok daha destekleyici bir yaklaşım olabilir.
Aynı şekilde, çocuğumuz başarısız olduğunda onu başka bir çocukla karşılaştırmak yerine yaşadığı deneyimi anlamaya çalışabiliriz:
- “Bu sınavda seni zorlayan ne oldu?”
- “Bir dahaki sefere neyi farklı deneyebilirsin?”
- “Bu konuda sana nasıl destek olabilirim?”
Bu tür sorular, çocuğun başarısızlığı bir yetersizlik olarak görmek yerine öğrenme sürecinin bir parçası olarak değerlendirmesine yardımcı olur.
Çocuğun Çabasını Görmek ve Değer Vermek
Çocuklarımızın yalnızca başarılı olduklarında değil, denediklerinde, hata yaptıklarında, zorlandıklarında ve yeniden başladıklarında da görülmeye ihtiyaçları vardır. Onlara sürekli “Harikasın.” demekten daha önemli olan, çabalarını ve gelişimlerini gerçekten fark edebilmektir.
- Kaçınılması Gerekenler: “Çok zekisin.”, “Sen zaten bunu yaparsın.”, “Bak, herkes senden önce yaptı.”
- Destekleyici Alternatifler: “Bu soruyu çözmek için farklı bir yöntem denedin.”, “Zorlanmana rağmen devam ettin.”, “Senin için zor olan kısmı birlikte bulabiliriz.”
Bazen küçük bir dil değişikliği, çocuğun kendisiyle ilgili düşüncelerini tamamen değiştirebilir.
Sonuç ve Özet
Unutmamak gerekir ki çocukların gelişimi bir yarış değildir. Amaç çocuğun herkesten daha başarılı, daha sosyal, daha düzenli veya daha becerikli olması değildir. Asıl amaç; çocuğun kendi güçlü yönlerini keşfedebilmesi, zorlandığı alanları kabul edebilmesi, hata yaptığında değerini kaybetmediğini bilmesi ve kendi gelişimini fark edebilmesidir.
Çocuğunuzun başkalarından ne kadar ileride olduğundan çok, kendi yolunda ne kadar ilerlediğine bakmak ona verebileceğiniz en değerli desteklerden biridir. Çocuğunuzun başka çocuklar gibi olması gerekmiyor; onun ihtiyacı kendi gelişimi içinde görülmek, anlaşılmak ve desteklenmek.
Profesyonel Destek İçin Yanınızdayız
Eğer çocuğunuzda yoğun başarısızlık korkusu, belirgin özgüven sorunları, sürekli kendisini başkalarıyla kıyaslama, okula gitmek istememe, sosyal olarak geri çekilme veya aile içi ilişkilerde belirgin zorlanmalar gözlemliyorsanız bir uzmandan destek almak faydalı olabilir.
Özel Hera Aile Danışma Merkezi olarak çocuk, ergen ve ailelere yönelik psikolojik danışmanlık hizmetleri sunuyoruz. Kartal ve Pendik bölgelerindeki danışma merkezlerimizde yüz yüze ve online görüşmeler gerçekleştiriyoruz. Çocuğunuzun duygusal gelişimini desteklemek ve ebeveynlik sürecinde ihtiyaç duyduğunuz profesyonel desteği almak için bizimle hemen iletişime geçebilir, randevu oluşturabilirsiniz.
Psikolog Rabia GEDİK
Psikolog Rabia GEDİK
