Çocuğun okulda, kursta, dışarıda veya başka insanların yanında sakin ve uyumlu davranırken eve geldiğinde öfkelenmesi, ağlaması, sınırları zorlaması ya da ebeveynlerinin onaylamadığı davranışlar sergilemesi birçok aile tarafından gözlemlenebilir.
Çocuk psikologlarına yapılan başvurularda da “Çocuğum evde çok öfkeli.”, “Sadece bana böyle davranıyor.” veya “Öğretmeni ondan çok memnun ama eve gelince bambaşka biri oluyor.” gibi ifadelerle sıkça karşılaşılmaktadır.
Peki çocuklar neden özellikle anne ve babalarının yanındayken daha zorlayıcı davranışlar gösterebilir?
Çocuklar Neden Anne ve Babalarının Yanında Daha Zorlayıcı Davranır?
Bu durumun tek bir nedeni yoktur. Çocuğun yaşı, içinde bulunduğu koşullar, davranışın sıklığı ve şiddeti gibi birçok faktör birlikte değerlendirilmelidir.
Bununla birlikte, çocuğun kendisini güvende hissettiği kişilerle birlikteyken bastırdığı duygularını daha rahat ifade etmesi bu davranışların açıklamalarından biri olabilir.
Güvenli Alanda Duyguların Ortaya Çıkması
Çocuk gün içerisinde okulda veya sosyal çevresinde yaşadığı öfke, üzüntü, hayal kırıklığı ya da stres gibi duyguları o ortamın gerektirdiği şekilde kontrol etmeye çalışabilir.
Örneğin arkadaşlarıyla yaşadığı bir sorun karşısında hissettiği öfkeyi okul ortamında dışa vuramayan çocuk, eve geldiğinde ebeveynlerinin yanında bu duyguları daha yoğun şekilde gösterebilir.
Bu nedenle çocuğun ebeveynleriyle birlikteyken daha fazla ağlaması, öfkelenmesi veya yoğun duygular yaşaması tek başına “kötü davranış” anlamına gelmez.
Bazen bu davranışlar, çocuğun gün içerisinde biriktirdiği stres, öfke, üzüntü ve hayal kırıklığını düzenlemekte zorlandığını gösterebilir.
Çocuğun Evde Öfkeli Olmasının Tek Nedeni Güven Duygusu Değildir
Çocuğun ebeveynlerinin yanında zorlayıcı davranışlar sergilemesini yalnızca “Kendisini güvende hissettiği için böyle davranıyor.” şeklinde açıklamak yeterli değildir.
Davranışı anlamlandırırken şu noktaların birlikte değerlendirilmesi önemlidir:
Çocuğun yaşı ve gelişimsel özellikleri
Davranışın ne zaman ve hangi durumlarda ortaya çıktığı
Davranışın sıklığı ve şiddeti
Çocuğun okul ve sosyal yaşamındaki durumu
Evdeki ilişkiler ve mevcut koşullar
Çocuğun yaşadığı stres veya duygusal zorlanmalar
Bu nedenle aynı davranış farklı çocuklarda farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.
Çocuğun Zorlayıcı Davranışları Ne Anlatıyor Olabilir?
Bazen çocuğun en zorlayıcı hali, kendisini en güvende hissettiği ortamda ortaya çıkabilir. Bu noktada yalnızca davranışı durdurmaya çalışmak yerine, çocuğun bu davranışla ne anlatmaya çalıştığını anlamaya çalışmak önemlidir.
Çocuğun öfkesi, ağlaması veya sınırları zorlaması; yaşadığı bir hayal kırıklığını, stresini ya da ifade etmekte zorlandığı başka bir duyguyu yansıtıyor olabilir.
Bu yaklaşım, davranışı görmezden gelmek anlamına gelmez. Aksine ebeveynin hem sınır koymasını hem de çocuğun yaşadığı duyguyu anlamasını mümkün kılar.
Hangi Durumlarda Çocuk Psikoloğundan Destek Alınmalı?
Zorlayıcı davranışların zaman zaman ortaya çıkması tek başına bir sorun olduğu anlamına gelmeyebilir. Ancak davranışlar çok sık tekrarlanıyor, giderek şiddetleniyor veya çocuğun günlük yaşamını etkiliyorsa daha ayrıntılı değerlendirme gerekebilir.
Özellikle davranışlar;
Çocuğun okul yaşamını veya sosyal ilişkilerini etkiliyorsa,
Aile içindeki ilişkileri belirgin şekilde zorlaştırıyorsa,
Sürekli veya giderek artan bir biçimde ortaya çıkıyorsa,
Çocuğun duygularını düzenlemesini ve günlük işlevlerini zorlaştırıyorsa,
bir çocuk psikoloğundan destek almak faydalı olabilir.
Profesyonel destek, çocuğun yaşadığı duygusal zorlukların altında yatan etkenlerin anlaşılmasına yardımcı olabilir. Aynı zamanda çocuğun duygularını tanıma, ifade etme ve düzenleme becerilerini geliştirmesi; ebeveynlerin ise zorlayıcı davranışlar karşısında nasıl yaklaşabileceklerini öğrenmesi açısından destek sağlayabilir.
Özet: Amaç Sadece Problem Davranışı Ortadan Kaldırmak Değildir
Çocuğun öfkeli, ağlamaklı veya zorlayıcı davranışlarını yalnızca ortadan kaldırmaya çalışmak yerine, bu davranışların arkasındaki duyguyu anlamak önemlidir.
Temel amaç, çocuğun ne hissettiğini fark edebilmesine ve zaman içinde bu duygularla daha sağlıklı şekilde başa çıkmayı öğrenmesine destek olmaktır.
Psikolog Selin ÖZYÜREK
