Çocuklarımızı desteklemek, özgüvenlerini artırmak ve onları motive etmek istediğimizde sıklıkla “Aferin!”, “Çok zekisin!”, “Harika yapmışsın!” gibi cümleler kullanıyoruz. Peki, verdiğimiz her olumlu geri bildirim çocuğun özgüvenini gerçekten destekliyor mu?
İşte tam bu noktada övgü ve cesaretlendirme arasındaki fark büyük bir önem kazanıyor.
Övgü ve Cesaretlendirme Arasındaki Fark
Övgü: Genellikle çocuğun sonucuna, yeteneğine veya kişisel özelliklerine odaklanır. “Sen çok zekisin.”, “Çok güzel çizmişsin.” gibi cümleler o an çocuğu mutlu edebilir. Ancak sürekli yeteneği öne çıkarmak, çocuğun kendini yalnızca başarı üzerinden değerlendirmesine neden olur. Örneğin, sürekli “Çok zekisin.” mesajını alan bir çocuk, zorlandığı bir anda “Demek ki yeterli zeki değilim.” diye düşünerek hata yapmaktan kaçınmaya başlayabilir.
Cesaretlendirme: Çocuğun çabasını, sürecini ve gösterdiği gelişimi fark etmeye dayanır. “Zorlanmana rağmen devam ettin.”, “Bu soruyu çözmek için farklı yollar denedin.” gibi cümleler, çocuğun sonuca değil kendi emeğine odaklanmasını sağlar.
Dilimizde Yapabileceğimiz Küçük Değişiklikler
“Aferin” demek elbette yanlış değildir. Önemli olan, olumlu geri bildirimi somut hale getirebilmektir:
❌ Bunun yerine: “Çok güzel yapmışsın.”
✅ Şunu diyebiliriz: “Bunu yaparken uzun süre uğraştığını ve pes etmediğini fark ettim.”
❌ Bunun yerine: “Sen matematikte çok iyisin.”
✅ Şunu diyebiliriz: “Bu soruyu çözerken farklı bir yöntem denemen dikkatimi çekti.”
❌ Bunun yerine: “Harikasın!”
✅ Şunu diyebiliriz: “Bu işi yaparken gösterdiğin çabayı fark ettim.”
Sürece Odaklanmak: Örnek Durumlar
Başarı Anında: Bir sınavdan yüksek not aldığında “100 almışsın, harikasın!” demek yerine; “Çalışırken zorlandığın konuların üzerine tekrar tekrar gittin. Emeğinin karşılığını görmek sana nasıl hissettirdi?” diyebiliriz.
Zorlanma veya Düşük Not Anında: “Daha çok çalışsaydın böyle olmazdı.” yerine; “Bu sınavda seni zorlayan sorular hangileriydi? Bir dahaki sefere farklı ne deneyebiliriz?” diye sorabiliriz.
Böylece çocuk başarıyı yalnızca bir sonuç olarak değil; emek, deneme, hata yapma ve yeniden başlama süreçleriyle birlikte değerlendirmeyi öğrenir.
Çocuğun Yerine Değerlendirme Yapmak Yerine Sorular Sorun
Bazen çocuğun yerine hüküm vermek yerine ona rehber sorular sormak çok daha etkilidir:
“Sen yaptığın şey hakkında ne düşünüyorsun?”
“En çok hangi kısmıyla gurur duyuyorsun?”
“Başta zorlandığın halde nasıl devam ettin?”
“Bir daha yapsan farklı ne yapardın?”
Bu sorular, çocuğun kendi çabasını ve gelişimini kendi içinden fark etmesine yardımcı olur.
Unutmayın: Çocukların yalnızca başarılı olduklarında değil; denediklerinde, hata yaptıklarında, zorlandıklarında ve yeniden başladıklarında da görülmeye ihtiyaçları vardır.
Amaç çocuğa sürekli “Harikasın!” demek değil; ona “Seni görüyorum, çabanı fark ediyorum, hata yapabilirsin ve yeniden deneyebilirsin.” mesajını verebilmektir. Sağlıklı özgüven; her zaman başarılı olunduğundan değil, başarısız olunduğunda da değerli hissedilmekten beslenir.
Bu Hafta Küçük Bir Değişiklik Deneyin
Çocuğunuzu övmek istediğinizde bir an durun ve kendinize şunu sorun:
“Şu anda çocuğumun hangi davranışını, çabasını veya sürecini fark ettim?”
Sonrasında bunu ona somut bir dille ifade edin. Bazen küçük bir dil değişikliği, çocuğun kendisine bakışında büyük bir fark yaratabilir.
Psikolog / Aile Danışmanı Beyzanur Karataş
